Η παραμόρφωση μιας Αγαθής ιδέας

   Γενεσιουργός σκοπός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί η ύπαρξη μιας κοινής οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής ιδέας στα κράτη της Γηραιάς Ηπείρου. Μάλιστα η ιδέα της ειρηνικής Ευρώπης στην μεταπολεμική περίοδο και η ανάγκη για οικονομική και ενεργειακή συνεργασία με στόχο την κοινή αναπτυξιακή τροχιά επέβαλε την κίνηση προς την κατεύθυνση αυτή. Προς την δημιουργία δηλαδή μιας κοινής Ευρώπης αποτελούμενη από εταίρους που θα είχε ως σκοπό την προστασία των πολιτών (πρωτίστως), των κρατών και των οικονομιών (εταιρειών – προϊόντων) από εξωγενείς παράγοντες. Βασικός οραματιστής του Αγαθού (κατά τον Πρωταγόρα του Πλάτωνα) δημιουργήματος, ήταν ο Γάλλος φιλέλληνας στρατηγός και πολιτικός Σαρλ ντε Γκολ. Βλέποντας πιο μπροστά από την εποχή του, τόσο στρατιωτικά (ως υποστηρικτής της δημιουργίας ενός μικρού, ευέλικτου και πλήρως εξοπλισμένου επαγγελματικού στρατού) όσο και πολιτικά, υποστήριξε με σθένος την άποψη ότι το μέλλον και η ευρυθμία της Ένωσης βασίζεται στην αλληλεγγύη και στην ισοτιμία μεταξύ των μελών – εταίρων (Συνθήκη της Ρώμης, 1957). Οι απόψεις του αποκτούν ιδιαίτερη σημασία καθώς αν και Γάλλος στρατηγός και πολιτικός αποκήρυττε την Γαλλική κηδεμονία της Ευρώπης ενώ παράλληλα συγκρούστηκε με την ηγεμονική πολιτική των Η.Π.Α. μέσω της βορειοατλαντικής συμμαχίας. 

   Δυστυχώς, μερικές δεκαετίες αργότερα, το δημιούργημα της Ένωσης φαντάζει παραμορφωμένο και χωρισμένο σε τρεις ταχύτητες. Στον ισχυρό και ηγεμονικό βορρά, στον παθητικό και προβληματικό (;) νότο και στις νέες οικονομικές κτήσεις της ανατολής. Σε μία πρόσφατη δήλωσή του, ο Γερμανός υπουργός οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «Η αλληλεγγύη της Ε.Ε. και της Γερμανίας προς την Ελλάδα δεν είναι μονόδρομος».  Πληροφοριακά, ο εν λόγω πολιτικός αποτέλεσε τον εσωτερικό αντίπαλο της σημερινής καγκελαρίου για την προεδρία του κόμματος των χριστιανοδημοκρατών, εμπλέκεται σε οικονομικό σκάνδαλο, αποτέλεσε το γερμανικό υποστύλωμα στην επίθεση στο Ιράκ , υπερασπίστηκε την λειτουργία του Γκουαντάναμο ενώ υπό υπουργίας του το Γερμανικό υπουργείο εσωτερικών χαρακτηρίστηκε ως Στάζι 2.  

   Η παραπάνω δήλωση του Σόιμπλε προφανώς αποτέλεσε μία επίδειξη «βασιλικότερου του βασιλέως» στην προηγηθείσα δήλωση της Άγκελα Μέρκελ ότι δεν ευθύνεται η Γερμανία επειδή παράγει ποιοτικά προϊόντα που εξάγονται σε όλη την Ευρώπη. Κάνοντας μια μικρή αναδρομή σε προηγούμενο άρθρο (Κέυνς: Ένας Αριστερός καπιταλιστής ή Φιλελεύθερος σοσιαλιστής;;;) παρατηρούμε ότι ο Βρετανός οικονομολόγος προβλέπει την οικονομική κάμψη όταν υιοθετούνται πολιτικές που αποσκοπούν σε ιδιαίτερα υψηλά εμπορικά πλεονάσματα. Πέραν της παραπάνω άποψης, η Γερμανίδα καγκελάριος παρέλειψε να αναφερθεί στο κατά πόσο τα Γερμανικά «ποιοτικά» προϊόντα θα είχαν πωληθεί, τροφοδοτώντας την τοπική οικονομική ανάπτυξη, αν δεν υπήρχε κάποιος να τα αγοράσει ή αν δεν υπήρχε η αγοραστική δύναμη να αποκτηθούν. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρουμε ότι η Ε.Ε. και όχι η φημολογούμενη γενική «ποιότητα» αποτέλεσε το συγκριτικό πλεονέκτημα στην διακίνηση και πώληση των εν λόγω προϊόντων. Αναφέρω μόνο ότι το 60% των εισαγόμενων στην Ελλάδα προϊόντων έχει Γερμανική υπογραφή, ενώ είμαστε οι δεύτεροι καλύτεροι πελάτες της Γερμανικής βιομηχανίας. Φυσικά, πέραν του συγκριτικού πλεονεκτήματος που η Ε.Ε. παρέχει, δεν πρέπει να αγνοήσουμε και τους λοιπούς τρόπους προώθησης των «ποιοτικών» προϊόντων όπως των πολεμικών πλεούμενων (καθώς υποβρύχιο που αδυνατεί να καταδυθεί έτσι ονομάζεται) αλλά και των τεχνολογικών θαυμάτων της Γερμανικής οικονομικής ναυαρχίδας Siemens. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ηθικές αλλά και ποινικές ευθύνες φέρει όχι μόνο το αντικείμενο αλλά και το υποκείμενο οποιασδήποτε «δωροδοκίας».

   Καλά όμως, μόνο οι Γερμανοί είναι έξυπνοι και εκμεταλλεύονται το πλεονέκτημα της Ε.Ε.,; θα αναρωτηθεί κάποιος. Μάλλον όχι.. Απλά ήταν αρκετά πονηροί και είχαν εξ αρχής εθνική στρατηγική ώστε να αποτρέψουν την χρήση του εν λόγω πλεονεκτήματος από τους εταίρους τους. Με την Κοινή Αγροτική Πολιτική (Κ.Α.Π., πρώην Κ.Γ.Π.) επιβλήθηκαν ποσοστώσεις στην «βιομηχανία» των νοτίων χωρών, την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή. Φυσικά οι ποσοστώσεις αυτές είναι τόσο μικρές που αναγκάζουν τους βόρειους εταίρους να εισάγουν φθηνά αλλά όχι και «ποιοτικά» προϊόντα από εκτός ένωσης χώρες (π.χ. Τουρκία, Αίγυπτος, Ινδία κτλ) εις βάρος των εταίρων τους. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον Κ.Α.Π. θα αναπτυχθούν σε επόμενη δημοσίευση. Παράλληλα με την Κ.Α.Π. κινήθηκε και το Κοινό Ευρωπαϊκό Δασμολόγιο (Κ.Ε.Δ.) που ενώ παρέχει κρατικό προστατευτισμό (ναι ναι, τον κακό προστατευτισμό που η πλειοψηφία των οικονομολόγων αποστρέφεται!!!) σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία αφήνει απροστάτευτους κλάδους όπως η κλωστοϋφαντουργία μπροστά στην Κινεζική και Πακιστανική επέλαση. Το ότι χώρες όπως τα «γουρούνια» (P.I.I.G.S.: Portugal, Ireland, Italy, Greece, Spain) ως επί το πλείστον βασίζονται στους απροστάτευτους τομείς όπως ο πρωτογενής και η μεταποίηση μόνο τυχαίο δεν μπορεί να θεωρηθεί.

   Κάπως έτσι το όραμα μιας δίκαιης, ελεύθερης και αλληλέγγυας Ευρώπης των εμπνευστών όπως ο Σαρλ ντε Γκολ, θυσιάστηκε από επίδοξους «προστάτες» μπροστά στο οικονομικό κέρδος των ισχυρών του Βορρά και των πολυεθνικών κολοσσών. Και μαζί με το όραμα θυσιάστηκε και η ίδια η επιβίωσή της...    

Τίγρεις, Μοντέλα και Δ.Ν.Τ.

   Μία έρευνα που δημοσιεύτηκε από την Irish Examiner  ήρθε για να προβληματίσει (;) τους οικονομικούς κύκλους στην Ελλάδα. Μία εταιρεία παροχής χρηματοοικονομικών συμβουλών ειδικευμένη σε θέματα αξιολόγησης επιχειρήσεων εν ονόματι vision, έπειτα από έρευνα σε 100.000 «φυσιολογικές» Ιρλανδικές επιχειρήσεις αποκάλυψε ότι το 36% εκ αυτών θα παρουσιάσει προβλήματα ρευστότητας και βιωσιμότητας που ενδεχομένως να οδηγήσουν ακόμα και στην πτώχευση. Για να κατανοήσουμε όμως το μέγεθος του προβλήματος κρίνεται σκόπιμη μία μικρή αναδρομή στην σύγχρονη ιστορία της χώρας.

   Την δεκαετία του ’90 η Ιρλανδία αποτελούσε το υπόδειγμα χώρας που παρά το μικρό της μέγεθος και την φτωχή της οικονομία γνώρισε αλματώδη ανάπτυξη συναντώντας παράλληλα ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά ανεργίας. Έφτασε μάλιστα στο σημείο να χαρακτηριστεί ως «Κέλτικη Τίγρη» (ως παράφραση των Ασιατικών Τίγρεων) ενώ πλήθος πολιτικών της Γηραιάς Ηπείρου (μέσα σε αυτούς και ο τωρινός Έλληνας πρωθυπουργός) την χαρακτήρισαν ως μοντέλο το οποίο θα έπρεπε να ακολουθήσουν μικρές Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ελλάδα και η Πορτογαλία. Το βασικό συστατικό της επιτυχίας του μοντέλου κρυβόταν στην υιοθέτηση ανεμικής φορολογικής πολιτικής αποτελώντας έναν μικρό φορολογικό παράδεισο για Ευρωπαϊκά κεφάλαια. Αυτό σε συνδυασμό με το ποιοτικό εργατικό κεφάλαιο και την σαξονική λογιστική και οικονομική πολιτική που χαρακτηριζόταν από μηδενική γραφειοκρατία και παρεμβατισμό εκτόξευσε μέσα σε λίγα χρόνια τον ρυθμό ανάπτυξης στα ύψη. Το καύσιμο όμως για την ιλιγγιώδη αυτή ανάπτυξη αποτέλεσε ταυτόχρονα και την Αχίλλειο πτέρνα της χώρας. Η άμεση εξάρτηση από εξωτερικά κεφάλαια, ο ουδέτερος ρόλος του κράτους και το «ελαστικό» λογιστικό σύστημα μετέτρεψαν την Ιρλανδία σε Κερκόπορτα της Ευρώπης εν όψει  της ύφεσης. Έτσι, όπως είδαμε σε προηγούμενο άρθρο (Ο Μπαμπούλας του… Χρέους) η Ιρλανδία παρουσίαζει χειρότερα δημοσιονομικά στοιχεία (Δημόσιο Χρέος, Συνολικό Χρέος, Δημόσιο Έλλειμμα) από την χώρα μας που συγκέντρωνε το μένος των «εταίρων».  Για να διασωθεί η χώρα, ακολουθήθηκαν πιστά οι συνταγές του Δ.Ν.Τ. (I.M.F.) έχοντας όμως ταυτόχρονα την ευφυΐα ο εκεί κυβερνητικός συνασπισμός να κρατήσει εκτός των τειχών του αυτόκλητους σωτήρες. Οι συνεχόμενες περικοπές δημόσιων δαπανών, οδήγησαν σε  μείωση του Α.Ε.Π. (και άρα αύξησης του χρέος που προσμετράτε ως ποσοστό του), δηλαδή σε υποανάπτυξη. Μάλιστα ο προϋπολογισμός του 2010 αποτέλεσε για την Ευρώπη τον πιο σκληρό προϋπολογισμό μέλους στην ιστορία της Ένωσης στραγγαλίζοντας ακόμα περισσότερο την τοπική οικονομία και φέρνοντας τα αποτελέσματα της παραπάνω έρευνας. Στην άλλη γωνιά της Ευρώπης, όπου απουσιάζει η πολιτική ομοφωνία, η κατανομή ευθυνών, η από κοινού προσπάθεια περικοπής εξόδων χωρίς όμως να απουσιάζει το Δ.Ν.Τ. (I.M.F.) είναι ανόητο να αναρωτιόμαστε λοιπόν γιατί τα προϋπολογισθέντα κρατικά έσοδα «δεν βγαίνουν». Και αυτό είναι μόνο η αρχή…

   Κλείνοντας, αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφερθούμε σε δύο όχι και τόσο γνωστά μοντέλα που απέδειξαν και αποδεικνύουν σε βάθος χρόνου (ειδικά το ένα) την επιτυχία τους, αυτό της Σουηδίας και της Βραζιλίας. Βασικά πλεονεκτήματα της Σουηδίας αποτελεί η υψηλή ποιότητα του εργατικού δυναμικού (Human Capital) ως αποτέλεσμα μιας συντονισμένης διαρκούς πολιτικής, η κοινωνική συνοχή που προήλθε από την κοινωνική πολιτική και τέλος η πολιτική ωριμότητα ή πολιτισμός που επέδειξε η χώρα ιδιαίτερα σε κρίσιμες συγκυρίες. Εκμεταλλευόμενη τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα η Σουηδική οικονομία αναπτύσσεται ραγδαία αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει επιτυχώς προβλήματα τα οποία θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πραγματική χιονοστιβάδα. Αν για κάποιους η Σουηδική χρηματοοικονομική κρίση του ’90 είναι άγνωστη, σίγουρα θα αγνοούν και την αντιμετώπισή της που επίσης βασίστηκε στα τελευταία δύο συγκριτικά της πλεονεκτήματα. Έτσι όταν οι Σουηδικές τράπεζες μολύνθηκαν από τοξικά χρηματοοικονομικά προϊόντα, οι πολιτικές δυνάμεις ενωμένες κάθισαν να βρούνε μία άκρη. Οι πολίτες – βάση του συστήματος γνωρίζοντας το κοινωνικό κράτος που ποτέ δεν τους εγκατέλειψε έδωσε λευκή επιταγή. Το αποτέλεσμα ήταν οι τράπεζες να διασωθούν με την προϋπόθεση να ανοίξουν πλήρως τα κιτάπια τους και να φανερώσουν εξαρχής το μέγεθος της κατάστασης. Η κυβέρνηση στήριξε οικονομικά τις τράπεζες μέσω απόκτησης μέρους του μετοχικού κεφαλαίου (κρατικοποίηση) και δέκα χρόνια μετά γνώριζε ότι και το χρηματοοικονομικό Ευρωπαϊκό σύστημα προστάτεψε και είχε στο χαρτοφυλάκιό της τοποθετήσεις με πολλαπλάσια αξία δημιουργώντας κέρδη για την ίδια τη χώρα.

   Η Βραζιλία αποτελεί ένα διαφορετικό παράδειγμα. Το 2002 η κυβέρνηση της Βραζιλίας πνιγμένη από τα χρέη λαμβάνει το μεγαλύτερο δάνειο στην ιστορία του Δ.Ν.Τ. (I.M.F.) ύψους $ 30 δις. Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος Λούλα αρνείται πεισματικά να αναδιαρθρώσει το δημόσιο χρέος και βασιζόμενος σε μεταρρυθμίσεις που είχε ήδη ξεκινήσει ο προκάτοχός του, προχωρά σε αυστηρή δημοσιονομική πολιτική η οποία όμως περιλάμβανε σταθερή ανάπτυξη, μείωση της ανεργίας και οικονομική ενίσχυση της βάσης του οικονομικού συστήματος. Σχεδόν μια δεκαετία αργότερα, η Βραζιλία απέφυγε την πτώχευση, παρουσίασε πλεονασματικούς προϋπολογισμούς ενώ καταπολέμησε την φτώχεια μέσω επιδομάτων και του προγράμματος αναπτυξιακής πολιτικής.

   Μελετώντας τα παραδείγματα Ιρλανδίας, Σουηδίας και Βραζιλίας μπορούμε να εξάγουμε τα εξής συμπεράσματα. Πρώτον, σε περιόδους κρίσεως απαιτείται πολιτική ομοψυχία και αυξημένος ρόλος του κράτους. Δεύτερον, ανάληψη της διάσωσης αποκλειστικά από εγχώριους παράγοντες που δεν ενδιαφέρονται αποκλείστηκα για την κερδοφορία και την βιωσιμότητα αλλοδαπών χαρτοφυλακίων και χρηματοοικονομικών οργανισμών. Τρίτον, ενίσχυση της οικονομικής βάσης μέσω επιδομάτων και δημιουργία κλίματος κοινωνικής αλληλεγγύης. Τέλος, δημιουργία σταθερής αναπτυξιακής πολιτικής που θα τονώνεται από την ενίσχυση της βάσης και θα αυξήσει μελλοντικά τα έσοδα μειώνοντας την ανεργία. Δυστυχώς, στην Ελληνική περίπτωση κανένας από τους παραπάνω παράγοντες δεν διαφαίνεται κάνοντας το Ιρλανδικό «κακό» παράδειγμα να ωχριά μπροστά στα μαύρα σύννεφα που πλησιάζουν στην νοτιοανατολική γωνία της Ευρώπης…

ΥΓ1: Πολλά συγχαρητήρια στον αδελφό Γιώργο Καγιά για την διαφαινόμενη παλικαρίσια εκλογή του (και παρά τα πισώπλατα πουλήματα) με τον συνδυασμό «Δύναμη για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας». Τα θερμά μου επίσης συγχαρητήρια στους φίλους Απόστολο Δημόπουλο και Σταύρο Μάλαμα για την πολύ καλή κατάταξη που έλαβαν (και παρά την μηδενική προετοιμασία) στους συνδυασμούς «Καθαρά Χέρια – Καθαρές Ιδέες – Καθαρές Λύσεις» και «Δημοτική Κίνηση Πολιτών Καλαμαριάς».    

ΥΓ2: Μαύρο σε όσους θεωρούν την αποχή πολιτική άποψη. Η αποχή αποτελεί απόχη (όπως σωστά χαρακτήρισε ένας φίλος) για το εκλογικό σώμα καθώς αφενός επιτρέπει σε κάποιους να αποφασίζουν για όλους όσους δεν ψηφίζουν και αφετέρου δεν επηρεάζει στο ελάχιστο το πολιτικό σύστημα. Είτε βγεις πρώτος με 10 ψήφους είτε με 10.000 σημασία έχει η πρωτιά και ειλικρινά κανένας δεν δίνει δεκάρα για την συμμετοχή σου. Τέλος, από συναισθηματικής άποψης, αποτελεί ύβρη για όσους αγωνίστηκαν στο παρελθόν ώστε εσύ τώρα να απαρνείσαι το αγαθό το οποίο κέρδισαν για σένα. Η ψήφος λοιπόν είναι υποχρέωση του καθενός και όχι δικαίωμα. Απλά…