Χρόνια Πολλά ! ! !

   Χρόνια Πολλά με υγεία σε όλους τους φίλους του "Αντιμένη" και είθε η νέα χρονιά να πάψει να είναι χειρότερη από την προηγούμενη όπως πλέον μάθαμε να είναι. Γεμίζουμε τις μπαταρίες μας και από του χρόνου, με περισσότερη όρεξη και σκέψη τα νεότερα...

ΥΓ: Ανδρόνικε έχει ήδη απαντηθεί το σχόλιό σου στην προηγούμενη δημοσίευση.

Μας Μνημόν(ιο)ευσαν

Καλά Χριστούγεννα σε όλους μας και είθε ο νέος χρόνος και το πνεύμα των Χριστουγέννων να φωτίσει τόσο τις ζωές όσο και το μυαλό μας.

Δυστυχώς αυτές τις μέρες βρήκα τον χρόνο να ολοκληρώσω την μελέτη του περίφημου μνημονίου. Το γιατί λέω «δυστυχώς» θα το καταλάβετε ιδίοις όμμασι μόλις διαβάσετε παρακάτω τα πιο ενδιαφέροντα σημεία που κράτησα για εσάς από αυτό το περιβόητο συμβόλαιο δανεισμού. Σε αυτό το σημείο πρέπει να ευχαριστήσω τον φίλο Απόστολο που με προμήθευσε τόσο με το εν λόγω κείμενο όσο και με αρκετές επισημάνσεις. Το κείμενο είναι διαθέσιμο στον καθένα από εσάς αρκεί να μου αφήσετε ως σχόλιο την διεύθυνση του ηλεκτρονικού σας ταχυδρομείου. Πάμε λοιπόν:

1) Σελίδα 10, παράγραφος 4, υποπαράγραφος 2: Η Ελλάδα μέχρι να αποπληρώσει πλήρως το χρέος της απαγορεύεται να υποθηκεύσει περιουσία ή έσοδα που δεσμεύονται μέσω του μνημονίου (δηλαδή όλα ανεξαιρέτως τα περιουσιακά της στοιχεία και τα μελλοντικά της έσοδα) καθώς και να διαπραγματεύεται διμερώς με οποιονδήποτε δανειστή. Τέλος αναγορεύει την εξόφληση του εν λόγω δανείου ως την  οφειλή υψηλότερης προτεραιότητας σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη οφειλή. Τα  παραπάνω πρακτικά απαγορεύουν στην Ελλάδα να λάβει οποιοδήποτε άλλο δάνειο εσωτερικό ή εξωτερικό όσο ισχύει το μνημόνιο.

Άρα όσο θα υπάρχει (για πολλά πολλά χρόνια ακόμη) η περιβόητη λαιμητόμος πάνω από το κεφάλι μας, η χώρα δεν θα μπορεί ούτε να δανειστεί από τρίτες χώρες (Ρωσία, Κίνα ή Αραβικές χώρες) ούτε να υποθηκεύσει μέρος του εθνικού της πλούτου για παρόμοιους λόγους

2) Σελίδα 11, παράγραφος 5, υποπαράγραφοι 1,2: Το επιτόκιο δανεισμού του ποσού του μνημονίου είναι 5,2% κυμαινόμενο για τα τρία πρώτα χρόνια ενώ αυξάνεται στο 6,2% στην συνέχεια. Αν η Ελλάδα καθυστερήσει να εξοφλήσει κάποια δόση επιβαρύνεται με επιπλέον 2% τόκο υπερημερίας ενώ ταυτόχρονα επιβαρύνεται κρυφά με ένα 0,5% ως «Επιβάρυνση Εξυπηρέτησης» το οποίο παρακρατείται από τα χρήματα που μας καταβάλλουν ως συμμετοχή. Τέλος, το επιτόκιο επαναπροσδιορίζεται εβδομαδιαίως.

Με λίγα λόγια, το κόστος δανεισμού μπορεί να φτάσει το 9% (όσο περίπου βρισκόταν στην κερδοσκοπική αγορά ομολόγων) την στιγμή μάλιστα που υπάρχει πλήρης εμπράγματη κάλυψη του ποσού. Τόσο το άμεσο κόστος όσο και οι λοιποί όροι καθιστούν το δάνειο επιεικώς επαχθές όταν μια μικρή ιδιωτική εταιρεία επιτυγχάνει ευνοϊκότερους όρους δανειοδότησης.

3) Σελίδα 14, παράγραφος 6, υποπαράγραφοι 3,4:  Αν η Ελλάδα θελήσει να αποπληρώσει νωρίτερα εξ ολοκλήρου ή μέρος του δανείου υποχρεούται να το κάνει και για όλα τα ισχύοντα δάνεια ισομερώς (pari passu) ανεξαρτήτως λήξης τους. Μάλιστα καταβάλει στους δανειστές της ποσό αποζημίωσης ίσο με τα «έξοδα, δαπάνες και αμοιβές» των δανειστών. Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με την παράγραφο 8, υποπαράγραφο 3, η Ελλάδα θα καταβάλλει τουλάχιστον (καθώς δεν αναφέρονται συγκεκριμένα ποια είναι τα «έξοδα, δαπάνες και αμοιβές» προεξόφλησης) την απώλεια τόκου των δανειστών, δηλαδή όχι μόνο τους δεδουλευμένους τόκους αλλά και αυτούς που θα εισέπρατταν αν η καταβολή γινόταν στην ημερομηνία κανονικής αποπληρωμής (μείον του κέρδους επανεπένδυσης το οποίο αφενός δεν προσδιορίζεται  από το μνημόνιο και αφετέρου συνηθίζεται να θεωρείται η επένδυση σε προϊόντα μηδενικού κινδύνου – risk free των οποίων το επιτόκιο είναι ελάχιστο).

Πρακτικά η Ελλάδα θα αποζημιώσει τους δανειστές σε τυχόν πρόωρη καταβολή, τόσο με όλους τους δεδουλευμένους τόκους (5,2% ή 6,2%) όσο και με τους μη δεδουλευμένους μείων της επανεπένδυσης τους (περίπου 4% - 5%). Φυσικά σε αυτά πρέπει να προσθέσουμε και την «Επιβάρυνση εξυπηρέτησης» (0,5%) που έχει καταβληθεί στους δανειστές ως παρακράτηση κατά την καταβολή του ποσού από μέρους τους και φυσικά δεν θα μας επιστραφεί μέρος αυτού.

4) Σελίδα 15, παράγραφος 6, υποπαράγραφος 6: Σε περίπτωση παραβίασης του Ευρωπαϊκού δικαίου ή του δικαίου του δανειστή από τους όρους του μνημονίου, μόνο το ευρωπαϊκό δικαστήριο και τα κατά τόπους συνταγματικά δικαστήρια μπορούν να ακυρώσουν το μνημόνιο.

Δηλαδή κανένα ελληνικό δικαστήριο δεν μπορεί να ακυρώσει το συμβόλαιο λόγω παραβίασης του δικαίου ενώ η Ελλάδα θα πρέπει να απευθυνθεί στο συνταγματικό δικαστήριο της χώρας του κάθε δανειστή ξεχωριστά (δηλαδή 15 δανειστών) για να ακυρωθεί η παράνομη σύμβαση.   

5) Σελίδα 17, παράγραφος 8, υποπαράγραφος1: Στην περίπτωση που η Ελλάδα δεν αποπληρώσει δόση οποιουδήποτε δανείου που υπερβαίνει τα € 250 εκατομμύρια (και όχι αναγκαστικά του δανείου που προβλέπει το μνημόνιο), αυτομάτως ακυρώνεται το συμβόλαιο δανεισμού και η Ελλάδα υποχρεούται στην άμεση εξόφληση του ποσού που δανείστηκε μέσω μνημονίου μαζί με όλες τις επιβαρύνσεις.

6) Σελίδα 20, παράγραφος 13, υποπαράγραφοι 1, 2: Ο κάθε δανειστής παρά τα όσα ορίζει το άρθρο 2 παράγραφος3, μπορεί ανεξάρτητα να μεταβιβάσει τα δικαιώματά του και τις υποχρεώσεις του χωρίς την συγκατάθεση των υπολοίπων δανειστών και της Ελλάδος αρκεί να πληροφορεί τους λοιπούς δανειστές «αμελλητί».

Με λίγα λόγια μπορεί η Γερμανία να «πουλήσει» για οποιονδήποτε λόγο το δικαίωμα είσπραξης στην Τουρκία, η οποία θα γίνει ο νέος πιστωτής της Ελλάδος. Στην περίπτωση δε που η Ελλάδα αδυνατεί να εκπληρώσει  την υποχρέωσή της, η Τουρκία δύναται να κατασχέσει, χωρίς οποιαδήποτε δικλείδα ασφαλείας, εθνική περιουσία όπως παραδείγματος χάριν το Αγαθονήσι!!! Αντιθέτως η Ελλάδα δεν μπορεί να μεταβιβάσει τις υποχρεώσεις της. Αν παραδείγματος χάριν η χώρα μας  παραχωρήσει την εκμετάλλευση ενός  πετρελαϊκού κοιτάσματος στην Ρωσία και στα ανταλλάγματα η Ρωσία αναλάβει την υποχρέωση πληρωμής των δόσεων μας, η μεταβίβαση της υποχρέωσης απαγορεύεται κατηγορηματικά.  Ακραίες περιπτώσεις αλλά σαφώς όχι απίθανες. Άλλωστε οι όροι στις συμφωνίες γι’ αυτόν τον λόγο υπάρχουν, για να προβλέπουν όλες τις «ακραίες» περιπτώσεις και να προστατεύουν τα εμπλεκόμενα μέρη.

7) Σελίδα 21, παράγραφος 14, υποπαράγραφος 1: Την σύβαση την διέπει το αγγλικό δίκαιο. Γιατί όμως την διέπει το αγγλικό και όχι το ελληνικό ή το γαλλικό; Προφανώς γιατί το αγγλοσαξονικό δίκαιο αποτελεί κατά πολλούς το πιο ανάλγητο και αυστηρό όσον αφορά τις υποχρεώσεις των μερών ενώ επιτρέπει πλήθος καταχρηστικών και αυθαίρετων όρων.    

8) Σελίδα 21, παράγραφος 14, υποπαράγραφος 5: Με την υπογραφή της σύμβασης η Ελλάδα παραιτείται από κάθε ασυλία την οποία νομίμως κατέχει ή αποκτήσει στο μέλλον όσον αφορά τόσο την ίδια όσο και τα περιουσιακά της στοιχεία από διαδικασίες όπως η κατάσχεση και η διαταγή πληρωμής.

Με τις λίγες νομικές γνώσεις που έχω, όροι που αναιρούν οποιοδήποτε νόμιμο δικαίωμα και προστασία και υπογράφονται σε οποιοδήποτε συμφωνητικό είναι άκυροι ακόμα και παρά την σύμφωνη γνώμη και των δύο μερών.  

9) Σελίδα 22, παράγραφος 15 και σελίδα 53: Για να ενεργοποιηθεί και να ευσταθεί νομικά  η σύμβαση δεν χρειάζεται τίποτα περισσότερο από τις υπογραφές των αρμόδιων υπουργών οικονομίας των μερών.  Έτσι υποβαθμίζεται η σπουδαιότητα μίας τόσο σημαντικής σύμβασης και ο «τσάρος» της ελληνικής οικονομίας με την απλή γνωμοδότηση του νομικού συμβουλίου του κράτους, του υπουργείου οικονομικών και του υπουργείου δικαιοσύνης μπορεί να ενεργοποιεί συμφωνίες κρίσιμες για το μέλλον και την επιβίωση της χώρας παραβλέποντας τις διαδικασίες της Βουλής και αγνοώντας πλήρως  τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τον Πρωθυπουργό.  

Πρακτικά μιλάμε για άλλες εποχές όπου «αόρατοι» αλλά ορατοί χαράσσουν πολιτική και αποφασίζουν για  την χώρα καθιστώντας απλά μουσειακούς θεσμούς την Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.  Στην συγκεκριμένη περίπτωση ο «αόρατος – ορατός» κ. Παπακωνσταντίνου (που είναι ισχυρότερος ακόμα και από τον ίδιο τον Πρόεδρο της Ελληνικής  Δημοκρατίας και την Βουλή) δεν είναι καν αιρετός από τον Ελληνικό λαό, δηλαδή διορίστηκε ως υπουργός αφού δεν αποτελούσε μέλος της Βουλής. Δεν πρέπει να ξεχνάμε παράλληλα ότι και στην προηγούμενη πολιτική του θέση, δεν εκλέχθηκε αλλά ορίστηκε Ευρωβουλευτής μέσω της λίστας (που παρεμπιπτόντως προωθεί η κυβέρνηση και στις βουλευτικές εκλογές).  

Μετά από την μελέτη του πολυσέλιδου κειμένου μια αράδα στίχοι και μία εικόνα τριγυρίζουν συνεχώς στο μυαλό μου…

ΥΓ 1: Οι στίχοι προέρχονται από το τραγούδι «Παραμύθι» των FF.C., ενός συγκροτήματος που έφερε την χιπ – χοπ κουλτούρα στην Ελλάδα και όταν διαπίστωσε την κατάπτωση της ιδέας που αντιπροσώπευαν και λογοκρίθηκαν παράλληλα από τις δισκογραφικές απλά τα παράτησαν όλα και εγκατέλειψαν τον χώρο. Τους στίχους που μπορείτε να τους ακούσετε και να τους διαβάσετε πατώντας στον τίτλο του τραγουδιού παραπάνω, είναι:

«Η παράδοση πεθαίνει,

η Ελλάδα που να ζει;

βάλανε στο φέρετρό της,

ευρωπαϊκή υπογραφή»

ΥΓ 2: Η εικόνα είναι λίγο πιο παλιά. Άνοιξη 1997 και ο ποδοσφαιρικός Άρης περνάει τις πιο δραματικές στιγμές της ιστορίας του. Εμφύλιος διοίκησης με οπαδούς, φτωχό ρόστερ, τα χρέη πνίγουν την ομάδα ενώ η κλοπή των δελτίων των αθλητών στον Βύρωνα έχει ως αποτέλεσμα τον μηδενισμό στον αγώνα με τον Αθηναϊκό και αφαίρεση τριών βαθμών. Η ομάδα βαδίζει προς διάλυση παρά την κίνηση οπαδών και ορισμένων ρομαντικών αθλητών ενώ οι πιστωτές απειλούν ακόμα και με κατασχέσεις. Στο άδειο και τσιμεντένιο  Κλεάνθης Βικελίδης (τότε Χαριλάου) ξεχωρίζω ένα προχειροφτιαγμένο πανό στη Θύρα 2, μια εικόνα που δεν πρόκειται να την ξεχάσω ποτέ:

«Να πάτε στο διάβολο δανειστές»

Η παραμόρφωση μιας Αγαθής ιδέας

   Γενεσιουργός σκοπός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί η ύπαρξη μιας κοινής οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής ιδέας στα κράτη της Γηραιάς Ηπείρου. Μάλιστα η ιδέα της ειρηνικής Ευρώπης στην μεταπολεμική περίοδο και η ανάγκη για οικονομική και ενεργειακή συνεργασία με στόχο την κοινή αναπτυξιακή τροχιά επέβαλε την κίνηση προς την κατεύθυνση αυτή. Προς την δημιουργία δηλαδή μιας κοινής Ευρώπης αποτελούμενη από εταίρους που θα είχε ως σκοπό την προστασία των πολιτών (πρωτίστως), των κρατών και των οικονομιών (εταιρειών – προϊόντων) από εξωγενείς παράγοντες. Βασικός οραματιστής του Αγαθού (κατά τον Πρωταγόρα του Πλάτωνα) δημιουργήματος, ήταν ο Γάλλος φιλέλληνας στρατηγός και πολιτικός Σαρλ ντε Γκολ. Βλέποντας πιο μπροστά από την εποχή του, τόσο στρατιωτικά (ως υποστηρικτής της δημιουργίας ενός μικρού, ευέλικτου και πλήρως εξοπλισμένου επαγγελματικού στρατού) όσο και πολιτικά, υποστήριξε με σθένος την άποψη ότι το μέλλον και η ευρυθμία της Ένωσης βασίζεται στην αλληλεγγύη και στην ισοτιμία μεταξύ των μελών – εταίρων (Συνθήκη της Ρώμης, 1957). Οι απόψεις του αποκτούν ιδιαίτερη σημασία καθώς αν και Γάλλος στρατηγός και πολιτικός αποκήρυττε την Γαλλική κηδεμονία της Ευρώπης ενώ παράλληλα συγκρούστηκε με την ηγεμονική πολιτική των Η.Π.Α. μέσω της βορειοατλαντικής συμμαχίας. 

   Δυστυχώς, μερικές δεκαετίες αργότερα, το δημιούργημα της Ένωσης φαντάζει παραμορφωμένο και χωρισμένο σε τρεις ταχύτητες. Στον ισχυρό και ηγεμονικό βορρά, στον παθητικό και προβληματικό (;) νότο και στις νέες οικονομικές κτήσεις της ανατολής. Σε μία πρόσφατη δήλωσή του, ο Γερμανός υπουργός οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «Η αλληλεγγύη της Ε.Ε. και της Γερμανίας προς την Ελλάδα δεν είναι μονόδρομος».  Πληροφοριακά, ο εν λόγω πολιτικός αποτέλεσε τον εσωτερικό αντίπαλο της σημερινής καγκελαρίου για την προεδρία του κόμματος των χριστιανοδημοκρατών, εμπλέκεται σε οικονομικό σκάνδαλο, αποτέλεσε το γερμανικό υποστύλωμα στην επίθεση στο Ιράκ , υπερασπίστηκε την λειτουργία του Γκουαντάναμο ενώ υπό υπουργίας του το Γερμανικό υπουργείο εσωτερικών χαρακτηρίστηκε ως Στάζι 2.  

   Η παραπάνω δήλωση του Σόιμπλε προφανώς αποτέλεσε μία επίδειξη «βασιλικότερου του βασιλέως» στην προηγηθείσα δήλωση της Άγκελα Μέρκελ ότι δεν ευθύνεται η Γερμανία επειδή παράγει ποιοτικά προϊόντα που εξάγονται σε όλη την Ευρώπη. Κάνοντας μια μικρή αναδρομή σε προηγούμενο άρθρο (Κέυνς: Ένας Αριστερός καπιταλιστής ή Φιλελεύθερος σοσιαλιστής;;;) παρατηρούμε ότι ο Βρετανός οικονομολόγος προβλέπει την οικονομική κάμψη όταν υιοθετούνται πολιτικές που αποσκοπούν σε ιδιαίτερα υψηλά εμπορικά πλεονάσματα. Πέραν της παραπάνω άποψης, η Γερμανίδα καγκελάριος παρέλειψε να αναφερθεί στο κατά πόσο τα Γερμανικά «ποιοτικά» προϊόντα θα είχαν πωληθεί, τροφοδοτώντας την τοπική οικονομική ανάπτυξη, αν δεν υπήρχε κάποιος να τα αγοράσει ή αν δεν υπήρχε η αγοραστική δύναμη να αποκτηθούν. Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρουμε ότι η Ε.Ε. και όχι η φημολογούμενη γενική «ποιότητα» αποτέλεσε το συγκριτικό πλεονέκτημα στην διακίνηση και πώληση των εν λόγω προϊόντων. Αναφέρω μόνο ότι το 60% των εισαγόμενων στην Ελλάδα προϊόντων έχει Γερμανική υπογραφή, ενώ είμαστε οι δεύτεροι καλύτεροι πελάτες της Γερμανικής βιομηχανίας. Φυσικά, πέραν του συγκριτικού πλεονεκτήματος που η Ε.Ε. παρέχει, δεν πρέπει να αγνοήσουμε και τους λοιπούς τρόπους προώθησης των «ποιοτικών» προϊόντων όπως των πολεμικών πλεούμενων (καθώς υποβρύχιο που αδυνατεί να καταδυθεί έτσι ονομάζεται) αλλά και των τεχνολογικών θαυμάτων της Γερμανικής οικονομικής ναυαρχίδας Siemens. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ηθικές αλλά και ποινικές ευθύνες φέρει όχι μόνο το αντικείμενο αλλά και το υποκείμενο οποιασδήποτε «δωροδοκίας».

   Καλά όμως, μόνο οι Γερμανοί είναι έξυπνοι και εκμεταλλεύονται το πλεονέκτημα της Ε.Ε.,; θα αναρωτηθεί κάποιος. Μάλλον όχι.. Απλά ήταν αρκετά πονηροί και είχαν εξ αρχής εθνική στρατηγική ώστε να αποτρέψουν την χρήση του εν λόγω πλεονεκτήματος από τους εταίρους τους. Με την Κοινή Αγροτική Πολιτική (Κ.Α.Π., πρώην Κ.Γ.Π.) επιβλήθηκαν ποσοστώσεις στην «βιομηχανία» των νοτίων χωρών, την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή. Φυσικά οι ποσοστώσεις αυτές είναι τόσο μικρές που αναγκάζουν τους βόρειους εταίρους να εισάγουν φθηνά αλλά όχι και «ποιοτικά» προϊόντα από εκτός ένωσης χώρες (π.χ. Τουρκία, Αίγυπτος, Ινδία κτλ) εις βάρος των εταίρων τους. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον Κ.Α.Π. θα αναπτυχθούν σε επόμενη δημοσίευση. Παράλληλα με την Κ.Α.Π. κινήθηκε και το Κοινό Ευρωπαϊκό Δασμολόγιο (Κ.Ε.Δ.) που ενώ παρέχει κρατικό προστατευτισμό (ναι ναι, τον κακό προστατευτισμό που η πλειοψηφία των οικονομολόγων αποστρέφεται!!!) σε κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία αφήνει απροστάτευτους κλάδους όπως η κλωστοϋφαντουργία μπροστά στην Κινεζική και Πακιστανική επέλαση. Το ότι χώρες όπως τα «γουρούνια» (P.I.I.G.S.: Portugal, Ireland, Italy, Greece, Spain) ως επί το πλείστον βασίζονται στους απροστάτευτους τομείς όπως ο πρωτογενής και η μεταποίηση μόνο τυχαίο δεν μπορεί να θεωρηθεί.

   Κάπως έτσι το όραμα μιας δίκαιης, ελεύθερης και αλληλέγγυας Ευρώπης των εμπνευστών όπως ο Σαρλ ντε Γκολ, θυσιάστηκε από επίδοξους «προστάτες» μπροστά στο οικονομικό κέρδος των ισχυρών του Βορρά και των πολυεθνικών κολοσσών. Και μαζί με το όραμα θυσιάστηκε και η ίδια η επιβίωσή της...    

Τίγρεις, Μοντέλα και Δ.Ν.Τ.

   Μία έρευνα που δημοσιεύτηκε από την Irish Examiner  ήρθε για να προβληματίσει (;) τους οικονομικούς κύκλους στην Ελλάδα. Μία εταιρεία παροχής χρηματοοικονομικών συμβουλών ειδικευμένη σε θέματα αξιολόγησης επιχειρήσεων εν ονόματι vision, έπειτα από έρευνα σε 100.000 «φυσιολογικές» Ιρλανδικές επιχειρήσεις αποκάλυψε ότι το 36% εκ αυτών θα παρουσιάσει προβλήματα ρευστότητας και βιωσιμότητας που ενδεχομένως να οδηγήσουν ακόμα και στην πτώχευση. Για να κατανοήσουμε όμως το μέγεθος του προβλήματος κρίνεται σκόπιμη μία μικρή αναδρομή στην σύγχρονη ιστορία της χώρας.

   Την δεκαετία του ’90 η Ιρλανδία αποτελούσε το υπόδειγμα χώρας που παρά το μικρό της μέγεθος και την φτωχή της οικονομία γνώρισε αλματώδη ανάπτυξη συναντώντας παράλληλα ιδιαίτερα χαμηλά ποσοστά ανεργίας. Έφτασε μάλιστα στο σημείο να χαρακτηριστεί ως «Κέλτικη Τίγρη» (ως παράφραση των Ασιατικών Τίγρεων) ενώ πλήθος πολιτικών της Γηραιάς Ηπείρου (μέσα σε αυτούς και ο τωρινός Έλληνας πρωθυπουργός) την χαρακτήρισαν ως μοντέλο το οποίο θα έπρεπε να ακολουθήσουν μικρές Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ελλάδα και η Πορτογαλία. Το βασικό συστατικό της επιτυχίας του μοντέλου κρυβόταν στην υιοθέτηση ανεμικής φορολογικής πολιτικής αποτελώντας έναν μικρό φορολογικό παράδεισο για Ευρωπαϊκά κεφάλαια. Αυτό σε συνδυασμό με το ποιοτικό εργατικό κεφάλαιο και την σαξονική λογιστική και οικονομική πολιτική που χαρακτηριζόταν από μηδενική γραφειοκρατία και παρεμβατισμό εκτόξευσε μέσα σε λίγα χρόνια τον ρυθμό ανάπτυξης στα ύψη. Το καύσιμο όμως για την ιλιγγιώδη αυτή ανάπτυξη αποτέλεσε ταυτόχρονα και την Αχίλλειο πτέρνα της χώρας. Η άμεση εξάρτηση από εξωτερικά κεφάλαια, ο ουδέτερος ρόλος του κράτους και το «ελαστικό» λογιστικό σύστημα μετέτρεψαν την Ιρλανδία σε Κερκόπορτα της Ευρώπης εν όψει  της ύφεσης. Έτσι, όπως είδαμε σε προηγούμενο άρθρο (Ο Μπαμπούλας του… Χρέους) η Ιρλανδία παρουσίαζει χειρότερα δημοσιονομικά στοιχεία (Δημόσιο Χρέος, Συνολικό Χρέος, Δημόσιο Έλλειμμα) από την χώρα μας που συγκέντρωνε το μένος των «εταίρων».  Για να διασωθεί η χώρα, ακολουθήθηκαν πιστά οι συνταγές του Δ.Ν.Τ. (I.M.F.) έχοντας όμως ταυτόχρονα την ευφυΐα ο εκεί κυβερνητικός συνασπισμός να κρατήσει εκτός των τειχών του αυτόκλητους σωτήρες. Οι συνεχόμενες περικοπές δημόσιων δαπανών, οδήγησαν σε  μείωση του Α.Ε.Π. (και άρα αύξησης του χρέος που προσμετράτε ως ποσοστό του), δηλαδή σε υποανάπτυξη. Μάλιστα ο προϋπολογισμός του 2010 αποτέλεσε για την Ευρώπη τον πιο σκληρό προϋπολογισμό μέλους στην ιστορία της Ένωσης στραγγαλίζοντας ακόμα περισσότερο την τοπική οικονομία και φέρνοντας τα αποτελέσματα της παραπάνω έρευνας. Στην άλλη γωνιά της Ευρώπης, όπου απουσιάζει η πολιτική ομοφωνία, η κατανομή ευθυνών, η από κοινού προσπάθεια περικοπής εξόδων χωρίς όμως να απουσιάζει το Δ.Ν.Τ. (I.M.F.) είναι ανόητο να αναρωτιόμαστε λοιπόν γιατί τα προϋπολογισθέντα κρατικά έσοδα «δεν βγαίνουν». Και αυτό είναι μόνο η αρχή…

   Κλείνοντας, αξίζει σε αυτό το σημείο να αναφερθούμε σε δύο όχι και τόσο γνωστά μοντέλα που απέδειξαν και αποδεικνύουν σε βάθος χρόνου (ειδικά το ένα) την επιτυχία τους, αυτό της Σουηδίας και της Βραζιλίας. Βασικά πλεονεκτήματα της Σουηδίας αποτελεί η υψηλή ποιότητα του εργατικού δυναμικού (Human Capital) ως αποτέλεσμα μιας συντονισμένης διαρκούς πολιτικής, η κοινωνική συνοχή που προήλθε από την κοινωνική πολιτική και τέλος η πολιτική ωριμότητα ή πολιτισμός που επέδειξε η χώρα ιδιαίτερα σε κρίσιμες συγκυρίες. Εκμεταλλευόμενη τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα η Σουηδική οικονομία αναπτύσσεται ραγδαία αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίζει επιτυχώς προβλήματα τα οποία θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πραγματική χιονοστιβάδα. Αν για κάποιους η Σουηδική χρηματοοικονομική κρίση του ’90 είναι άγνωστη, σίγουρα θα αγνοούν και την αντιμετώπισή της που επίσης βασίστηκε στα τελευταία δύο συγκριτικά της πλεονεκτήματα. Έτσι όταν οι Σουηδικές τράπεζες μολύνθηκαν από τοξικά χρηματοοικονομικά προϊόντα, οι πολιτικές δυνάμεις ενωμένες κάθισαν να βρούνε μία άκρη. Οι πολίτες – βάση του συστήματος γνωρίζοντας το κοινωνικό κράτος που ποτέ δεν τους εγκατέλειψε έδωσε λευκή επιταγή. Το αποτέλεσμα ήταν οι τράπεζες να διασωθούν με την προϋπόθεση να ανοίξουν πλήρως τα κιτάπια τους και να φανερώσουν εξαρχής το μέγεθος της κατάστασης. Η κυβέρνηση στήριξε οικονομικά τις τράπεζες μέσω απόκτησης μέρους του μετοχικού κεφαλαίου (κρατικοποίηση) και δέκα χρόνια μετά γνώριζε ότι και το χρηματοοικονομικό Ευρωπαϊκό σύστημα προστάτεψε και είχε στο χαρτοφυλάκιό της τοποθετήσεις με πολλαπλάσια αξία δημιουργώντας κέρδη για την ίδια τη χώρα.

   Η Βραζιλία αποτελεί ένα διαφορετικό παράδειγμα. Το 2002 η κυβέρνηση της Βραζιλίας πνιγμένη από τα χρέη λαμβάνει το μεγαλύτερο δάνειο στην ιστορία του Δ.Ν.Τ. (I.M.F.) ύψους $ 30 δις. Ο νεοεκλεγείς πρόεδρος Λούλα αρνείται πεισματικά να αναδιαρθρώσει το δημόσιο χρέος και βασιζόμενος σε μεταρρυθμίσεις που είχε ήδη ξεκινήσει ο προκάτοχός του, προχωρά σε αυστηρή δημοσιονομική πολιτική η οποία όμως περιλάμβανε σταθερή ανάπτυξη, μείωση της ανεργίας και οικονομική ενίσχυση της βάσης του οικονομικού συστήματος. Σχεδόν μια δεκαετία αργότερα, η Βραζιλία απέφυγε την πτώχευση, παρουσίασε πλεονασματικούς προϋπολογισμούς ενώ καταπολέμησε την φτώχεια μέσω επιδομάτων και του προγράμματος αναπτυξιακής πολιτικής.

   Μελετώντας τα παραδείγματα Ιρλανδίας, Σουηδίας και Βραζιλίας μπορούμε να εξάγουμε τα εξής συμπεράσματα. Πρώτον, σε περιόδους κρίσεως απαιτείται πολιτική ομοψυχία και αυξημένος ρόλος του κράτους. Δεύτερον, ανάληψη της διάσωσης αποκλειστικά από εγχώριους παράγοντες που δεν ενδιαφέρονται αποκλείστηκα για την κερδοφορία και την βιωσιμότητα αλλοδαπών χαρτοφυλακίων και χρηματοοικονομικών οργανισμών. Τρίτον, ενίσχυση της οικονομικής βάσης μέσω επιδομάτων και δημιουργία κλίματος κοινωνικής αλληλεγγύης. Τέλος, δημιουργία σταθερής αναπτυξιακής πολιτικής που θα τονώνεται από την ενίσχυση της βάσης και θα αυξήσει μελλοντικά τα έσοδα μειώνοντας την ανεργία. Δυστυχώς, στην Ελληνική περίπτωση κανένας από τους παραπάνω παράγοντες δεν διαφαίνεται κάνοντας το Ιρλανδικό «κακό» παράδειγμα να ωχριά μπροστά στα μαύρα σύννεφα που πλησιάζουν στην νοτιοανατολική γωνία της Ευρώπης…

ΥΓ1: Πολλά συγχαρητήρια στον αδελφό Γιώργο Καγιά για την διαφαινόμενη παλικαρίσια εκλογή του (και παρά τα πισώπλατα πουλήματα) με τον συνδυασμό «Δύναμη για την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας». Τα θερμά μου επίσης συγχαρητήρια στους φίλους Απόστολο Δημόπουλο και Σταύρο Μάλαμα για την πολύ καλή κατάταξη που έλαβαν (και παρά την μηδενική προετοιμασία) στους συνδυασμούς «Καθαρά Χέρια – Καθαρές Ιδέες – Καθαρές Λύσεις» και «Δημοτική Κίνηση Πολιτών Καλαμαριάς».    

ΥΓ2: Μαύρο σε όσους θεωρούν την αποχή πολιτική άποψη. Η αποχή αποτελεί απόχη (όπως σωστά χαρακτήρισε ένας φίλος) για το εκλογικό σώμα καθώς αφενός επιτρέπει σε κάποιους να αποφασίζουν για όλους όσους δεν ψηφίζουν και αφετέρου δεν επηρεάζει στο ελάχιστο το πολιτικό σύστημα. Είτε βγεις πρώτος με 10 ψήφους είτε με 10.000 σημασία έχει η πρωτιά και ειλικρινά κανένας δεν δίνει δεκάρα για την συμμετοχή σου. Τέλος, από συναισθηματικής άποψης, αποτελεί ύβρη για όσους αγωνίστηκαν στο παρελθόν ώστε εσύ τώρα να απαρνείσαι το αγαθό το οποίο κέρδισαν για σένα. Η ψήφος λοιπόν είναι υποχρέωση του καθενός και όχι δικαίωμα. Απλά…                   

Κέυνς: Ένας Αριστερός καπιταλιστής ή Φιλελεύθερος σοσιαλιστής;;;

«Σε περιόδους κρίσεων όλοι είμαστε Κεϋνσιανιστές». Μία έκφραση που ακούστηκε ιδιαίτερα κατά την περίοδο της πρόσφατης χρηματοοικονομικής κρίσης και αφορούσε τον τρίτο κατά χρονολογική σειρά πατέρα της οικονομίας, τον John Maynard Keynes.

 Βασικός άξονας της θεωρίας του Keynes ήταν ότι η κοινωνική ευημερία και η πλήρης απασχόληση αποτελεί σημαντικότερο στόχο από τις διακρατικές εμπορικές συμφωνίες, ενώ το ιδεατό εμπορικό σύστημα θα επέβαλε κυρώσεις στις χώρες με εμπορικό πλεόνασμα κατευθύνοντας με αυτόν τον τρόπο, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής τους στο εσωτερικό περιορίζοντας τις εξαγωγές τους. Παράλληλα πίστευε ότι όταν η οικονομία τελματώνει και μπαίνει σε περίοδο κρίσης, ο μηχανισμός αυτορρύθμισης (γνωστός ως το αόρατο χέρι του Adam Smith) δεν μπορεί πάντα να λειτουργήσει και μόνο το κράτος μέσω των δημοσίων δαπανών, των επιτοκίων και του ελέγχου των χρηματοοικονομικών οργανισμών θα μπορέσει να βάλει την οικονομία ξανά σε ρυθμούς ανάπτυξης. Σε αντίθεση δηλαδή με τα μαθηματικά μοντέλα των κλασσικών και νέο-κλασσικών, εισήγαγε την λογική και τον παράγοντα της ψυχολογίας. Με τον τρόπο αυτό κατέστησε μη ιδεατή την ισορροπία του συστήματος αν συνυπάρχει με υψηλή ανεργία και χαμηλό εισόδημα καθώς θα οδηγήσει (όπως και οδήγησε στην κρίση του 1929) σε οικονομική ύφεση αν δεν παρέμβει το κράτος και δημιουργήσει «ενεργή ζήτηση». Για τον λόγο αυτό κρίνεται σκόπιμο οι κυβερνήσεις να χαλαρώσουν τη νομισματική πολιτική μειώνοντας τα επιτόκια ώστε να μειωθεί η αποταμίευση και να αυξηθεί η ζήτηση και παράλληλα να αυξηθούν οι δημόσιες δαπάνες (κυρίως οι επενδυτικές). Μνημειώδης έμεινε η ακραία φράση του στην προσπάθειά να δείξει την σημασία των δημόσιων δαπανών(που κατακρίθηκε ιδιαίτερα από όσους δεν εντόπισαν τον στόχο της): «Να πληρώνουμε τους εργάτες να κάνουν τρύπες στο έδαφος και να τις ξανακλείνουν». Με πιο απλά λόγια, έδωσε δευτερεύοντα ρόλο στην αρχή των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, επιτρέποντας την χρηματοδότηση των δημόσιων δαπανών σε περιόδους ύφεσης είτε με πλεονασματικά υπόλοιπα προηγούμενων ετών είτε με δημόσια ελλείμματα τα οποία θα καλυφθούν μόλις η οικονομία σταθεροποιηθεί.  

Ο John Maynard Keynes γεννήθηκε το 1883 στην Αγγλία από εύπορη και κοινωνικά καταξιωμένη οικογένεια. Η μητέρα του ήταν κόρη υπουργού ενώ ο πατέρας του ήταν διάσημος οικονομολόγος και καθηγητής του πανεπιστημίου του Cambridge. Ως επακόλουθο ο John μεγάλωσε ανάμεσα στην οικονομική ελίτ της εποχής ενώ σπούδασε στα πανεπιστήμια του Cambridge και του Eton. Νέος ακόμα ξεκίνησε την επενδυτική δραστηριότητα, κερδίζοντας σημαντικά ποσά από τοποθετήσεις στο χρηματιστήριο ενώ δούλεψε για ένα διάστημα ως σύμβουλος οικονομίας της Αγγλικής κυβέρνησης. Ταυτόχρονα, με την επιστροφή του από την Ινδία (όπου και αποτελούσε τον ειδικό απεσταλμένο της Αγγλικής κυβέρνησης για οικονομικά θέματα) ξεκίνησε να δουλεύει ως καθηγητής οικονομίας στο Cambridge. Η ακαδημαϊκή του καριέρα τον κάνει σύμβουλο του Βρετανού πρωθυπουργού, Lloyd George στη συνθήκη των Βερσαλλιών, όπου και τίθεται αντιμέτωπος με την ηγεμονική πολιτική των Η.Π.Α. και οδηγείται σε παραίτηση. Διαδραμάτισε εξέχοντα ρόλο στη Διάσκεψη Bretton Woods το 1944 αναγκάζοντας το υπουργείο οικονομικών των Η.Π.Α. να προβεί σε μερικές υποχωρήσεις σχετικά με την Παγκόσμια Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ανακηρύχθηκε Λόρδος του Τίλτον ενώ πέθανε έπειτα από πολυετή προβλήματα υγείας το 1946. Μία από τις εκφράσεις του που έμειναν στην ιστορία: «Καπιταλισμός είναι η εκπληκτική πεποίθηση ότι οι κακοηθέστεροι των ανθρώπων θα κάνουν τα πιο πονηρά πράγματα για το μέγιστο καλό του συνόλου των συνανθρώπων τους».

Από το προφίλ και το περιβάλλον του λοιπόν, είναι ευκόλως κατανοητό ότι ο Keynes δεν ήταν κάποιος ανήμπορος ή σοσιαλιστικών πεποιθήσεων χαρακτήρας αλλά ένας καταξιωμένος άνθρωπος ο οποίος άνηκε στην βικτωριανή ελίτ και οι απόψεις του δε, προήλθαν μέσα από την επιστημονική έρευνα και την επαγγελματική του εμπειρία. Το παραπάνω γεγονός, δίνει ακόμα μεγαλύτερο κύρος στις απόψεις του περί κοινωνικής ευθύνης και κρατικού παρεμβατισμού.

Μερικές δεκαετίες μετά τον θάνατό του, η θεωρία του (που παρερμηνεύτηκε σκόπιμα ή μη) απαξιώθηκε, ο ίδιος θεωρήθηκε «παλιομοδίτης» ενώ «σιδηρά κυρία» Margaret Thatcher, κατήργησε τον κρατικό παρεμβατισμό σε μία προσπάθεια να μειώσει τον πληθωρισμό τριπλασιάζοντας όμως την ανεργία. Απώτερος σκοπός αποτελούσε η ρύθμιση της ανάπτυξης (και άρα του πληθωρισμού) με μόνο μέσο την διακύμανση των επιτοκίων. Για δέκα και πλέον έτη το φιλελεύθερο μοντέλο λειτουργούσε σωστά λόγω της ραγδαίας οικονομικής ανάπτυξης της δύσης σε συνδυασμό με την μείωση των τιμών στο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Η πρόσφατη χρηματοοικονομική κρίση όμως ήρθε επιβεβαιώνοντας τον Keynes, του οποίου το φάντασμα πλέον πλανάται στις κεντρικές τράπεζες και τους θιασώτες του φιλελεύθερου μοντέλου. Ο ψυχολογικός παράγοντας βάση της αβεβαιότητας σχετικά με το μέλλον, ο πανικός εν μέσω κρίσης και η αδυναμία αυτορρύθμισης της αγοράς που είχε προβλέψει ο Keynes το 1936 επικαιροποιήθηκαν. Οι δυτικές κυβερνήσεις, παρακάμπτοντας τις αρχές του φιλελευθερισμού που κυριάρχησαν την τελευταία τριανταετία, προχωρούν σε ενέσεις ρευστότητας στην αγορά την ίδια στιγμή που ο Βρετανός υπουργός οικονομίας προαναγγέλει φορολογικές ελαφρύνσεις με απώτερο σκοπό την περεταίρω τόνωση της κατανάλωσης. Η στήριξη της βάσης του οικονομικού συστήματος και ο έλεγχος των χρηματοοικονομικών οργανισμών ώστε να αποφευχθούν οι ακρότητες (πολιτική που επίσης εφάρμοσε ο Roosevelt) προτείνονται επίσης ως λύσεις.

Σύμφωνα με τον Skidelsky, o Keynes έλεγε ότι «σε βάθος χρόνου είμαστε όλοι νεκροί», ευτυχώς όμως αυτό δεν επιβεβαιώθηκε στην περίπτωσή του…